Trả lời nhanh: Mái nhà dốc gồm năm phần, tính từ dưới lên: kèo (hoặc tường thu hồi), xà gồ hay đòn tay, tấm lợp, phụ kiện che mép (úp nóc, úp sườn, úp viền, diềm) và máng xối, ống thoát. Bên dưới thường có trần. Mái bằng gồm sàn bê tông cốt thép, lớp tạo dốc và lớp chống thấm.
Mái tôn nhựa giả ngói xanh dương trên khung kèo thép.
Xem nhanh
1. Mái nhà dốc gồm mấy lớp, gọi tên thế nào?
Mái nhà dốc có năm phần chính, thêm trần ở dưới. Thợ mỗi miền gọi hơi khác: miền Nam hay nói "đòn tay", miền Bắc hay nói "xà gồ", nhưng là cùng một thanh nằm ngang đỡ tấm lợp.
| Bộ phận | Tên khác | Nằm ở đâu, làm gì |
|---|---|---|
| Kèo | Vì kèo, giàn kèo | Khung tam giác gác lên tường, cột; tạo độ dốc, đỡ xà gồ |
| Xà gồ | Đòn tay | Thanh ngang gác trên kèo, chỗ bắn vít tấm lợp |
| Li tô | Mè | Thanh nhỏ cho ngói viên; ngói nhựa tấm dài không cần |
| Tấm lợp | Ngói, tôn | Lớp che mưa nắng |
| Phụ kiện | Úp nóc, úp sườn, úp viền, diềm | Che đỉnh, đường sườn, mép hồi, chân mái |
| Thoát nước | Máng xối, phễu, ống đứng | Gom nước ở mép dưới, dẫn xuống đất |
| Trần | Thạch cao, tấm nhựa | Lớp ngăn dưới mái, giữ lớp không khí cách nhiệt |
Ảnh minh họa: một ngôi nhà ở Anh đang làm mái: bên trái còn lộ màng lót xanh và các thanh li tô, bên phải đã lợp ngói đất nung, có máng và ống đứng màu đen. Ảnh: Kolforn, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons.
Phần chịu lực của mái nằm ở kèo và xà gồ, nên bắt đầu từ đó.
2. Kèo, xà gồ, đòn tay khác nhau thế nào?
Kèo là khung đỡ chính, xà gồ (đòn tay) là thanh phụ gác ngang trên kèo. Kèo quyết định độ dốc và nhịp mái; xà gồ quyết định tấm lợp có phẳng, có chắc không. Nhà cấp 4 cũ hay gác xà gồ thẳng lên tường thu hồi, không có kèo.
Khung kèo thép, đòn tay của một công trình lợp ngói nhựa Santiago, nhìn từ dưới lên.
Với ngói nhựa Santiago, đòn tay cách nhau dưới 70 cm, đẹp nhất 44 hoặc 66 cm (đốt ngói 219 mm). Cây trên cùng cách đỉnh 15 – 18 cm để úp nóc có chỗ bắn vít; cây dưới cùng cách mép dưới chưa tới 20 cm. Mặt mái dốc từ 20% đến 45%.
Ảnh minh họa: khung kèo gỗ bên trong mái bốn mặt của một ngôi nhà cổ ở Missouri, Mỹ, chụp năm 1986. Ảnh: Jack E. Boucher (HABS), phạm vi công cộng, Wikimedia Commons.
Trên xà gồ là tấm lợp, và mọi đường mép của tấm đều cần phụ kiện che.
3. Nóc, sườn, diềm, úp viền nằm ở đâu trên mái?
Nóc là đường đỉnh nơi hai mặt dốc gặp nhau; sườn là đường xiên ở mái bốn mặt; mép hồi là cạnh nghiêng ở đầu hồi; chân mái là mép dưới. Mỗi đường có phụ kiện riêng:
- Đường nóc: úp nóc, chồng mí xuôi chiều gió.
- Đường sườn mái bốn mặt: úp sườn, đầu dưới có úp đuôi.
- Mép hồi: úp viền trái, viền phải.
- Chân mái: diềm che đầu đòn tay, hoặc tấm đổ thẳng vào máng.
- Chỗ giáp tường cao: úp tường.
Thiếu phụ kiện nào thì chỗ đó dễ dột, gió lùa. Nước qua hết các đường mép sẽ dồn về máng xối.
4. Máng xối thuộc phần nào của mái?
Máng xối là phần cuối của mái: nhận nước từ mép tấm, dẫn về phễu thu rồi xuống ống đứng. Mép tấm lợp phải nằm trên lòng máng để nước không chảy ngược vào tường.
Máng xối nhựa trắng lắp dưới mép mái, nhìn từ dưới lên.
Máng xối nhựa PVC Santiago có bốn cỡ: nhỏ 165.000 đ/m, trung và cao thấp 195.000 đ/m, lớn 250.000 đ/m; cây 6 m, phễu Ø114 hoặc Ø140, bảo hành 3 năm. Dưới tấm lợp còn một lớp nhiều người quên tính là mái: trần.
5. Trần có phải là một phần của mái không?
Trần không chịu mưa nắng, nhưng là lớp cuối của hệ mái. Khoảng không khí giữa tấm lợp và trần làm lớp đệm cách nhiệt; khoảng này càng thoáng thì phòng càng mát, còn trần kín bốn phía sẽ nhốt hơi nóng. Tấm lợp cũng quyết định trần nóng hay mát: theo Santiago, tôn ngói nhựa giảm nóng 6 – 8°C so với tôn kim loại. Mái bằng thì cấu tạo khác hẳn.
6. Mái bằng có cấu tạo ra sao, làm mái theo thứ tự nào?
Mái bằng gồm sàn bê tông cốt thép, lớp vữa tạo dốc về phễu thu, lớp chống thấm và lớp bảo vệ hoặc gạch lát. TCVN 5718:1993 là tiêu chuẩn riêng về chống thấm mái bằng. Mái dốc thì làm theo thứ tự từ dưới lên:
- Xây tường, đổ giằng hoặc dầm đỉnh để gác kèo.
- Dựng kèo, kiểm độ dốc và độ thẳng hàng.
- Đặt xà gồ theo khoảng cách của tấm lợp, căng dây cho cùng mặt phẳng.
- Lắp diềm, máng xối ở chân mái.
- Lợp tấm từ dưới lên, bắn đủ 4 – 5 bộ vít/m².
- Lắp úp nóc, úp sườn, úp viền; dội nước thử rồi mới đóng trần.
Santiago bán tấm lợp, phụ kiện và máng, không nhận thi công. Miền Nam gọi 0935 391 495, miền Trung 0965 437 316, miền Bắc 0911 174 028 (Zalo cùng số).
Câu hỏi thường gặp
Xà gồ và đòn tay có khác nhau không?
Không. Xà gồ và đòn tay là cùng một thanh ngang gác lên kèo để đỡ tấm lợp, chỉ khác cách gọi theo miền.
Lợp ngói nhựa có cần li tô không?
Không. Ngói nhựa Santiago là tấm dài, bắn vít thẳng vào đòn tay đặt cách nhau dưới 70 cm.
Máng xối lắp trước hay sau khi lợp mái?
Lắp trước, để mép tấm nằm đè lên lòng máng và nước không chảy ngược vào tường.
Tấm lợp và máng cho mái nhà tốn khoảng bao nhiêu?
Ngói nhựa Santiago tham khảo 120.000 – 195.000 đ/m dài tấm; máng xối nhựa 165.000 – 250.000 đ/m tùy cỡ. Khung và công lợp tính riêng.
Trần có làm mái bớt nóng không?
Có, nhờ lớp không khí đệm dưới mái, với điều kiện khoảng này có lỗ thoát gió.
Đọc thêm
Ngói nhựa ASA/PVC Santiago
Tham khảo 120.000 – 195.000 đ/m dài tấm. Bảo hành 10 năm, miễn phí vận chuyển từ 40 m.
Xem ngói nhựaXem giá, đặt muaGọi 0935 391 495
Nhắn Zalo cùng số theo miền.
Nguồn: TCVN 5718:1993 Mái bằng và sàn bê tông cốt thép trong công trình xây dựng, yêu cầu kỹ thuật chống thấm nước; khoảng cách đòn tay, độ dốc, số vít, quy cách máng theo Santiago. Ảnh tư liệu: Kolforn (CC BY-SA 4.0), Jack E. Boucher, Historic American Buildings Survey (phạm vi công cộng), Wikimedia Commons.
Cập nhật 15/11/2026.
